آئین نامه تاسیس مرکز مشاوره و ارائه خدمات مامایی

فصل اول : تعاریف و اهداف

ماده 1 :تعریف مرکز مشاوره و ارائه خدمات مامایی

  • به محلی اتلاق می شود که طبق ضوابط و مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی جهت انجام خدامت مامایی در سطوح مختلف بهداشتی، درمانی و آموزشی مطابق با حدود اختیارات تعیین شده توسط وزارت بهداشت، پس از اخذ مجوز، توسط افراد واجد شرایط و با صلاحیت دائر گردد.
  • در این آئین نامه به وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی "وزارت" و به دانشگاه یا دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی "دانشگاه" و به کمیسیون تشخیص امور پزشکی موضوع ماده 20 قانون مربوط به مواد خوردنی و آشامیدنی مصوب 1334 و اصلاحات بعدي آن "کمیسیون قانونی" و به مرکز مشاوره و ارائه خدمات مامایی "مرکز" گفته می شود.

ماده 2 : هدف کلی

  • تامین، حفظ و ارتقاء سطح سلامت جامعه از طریق مشاوره و ارائه خدمات مامایی، در دوره هاي مختلف زندگی از جمله نوزادي، کودکی ، بلوغ ، بارداري، زایمان و پس از آن و یائسگی به منظور توسعه بهداشت باروري و ارتقاي شاخصهاي سلامت مرتبط با مرگ و میر مادران و نوزادان و کاهش عوارض ناشی از آنها
اهداف اختصاصی :
  • 1-2- ارائه خدمات مشاوره اي و آموزش خود مراقبتی به زنان و دختران (در دورانهاي مختلف زندگی)
  • 2-2 - استفاده بهینه از توان نیروهاي کارآمد و متخصص در جهت پیشگیري و رفع مشکلات بهداشتی درمانی
  • 3-2- کاهش هزینه هاي بهداشتی، درمانی جامعه و کاهش هزینه ها و مدت بستري
  • 4-2- کاهش عوارض و مرگ و میر مادر و نوزاد و شیرخوار
  • 5-2- توانمند سازي زنان و مادران در خصوص ارتقاي سطح سلامتی خود و خانواده
  • 6-2- غربالگري مادر و جنین در معرض خطر در دوران بارداري
  • 7-2- کاهش تولد نوزادان نارس و زودرس
  • 8-2- حفظ و ارتقاي رشد و تکامل جنین

ماده 3 : تعریف ماما

ماما به شخصی اطلاق می شود که تحصیلات مامایی را در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا برابر مقررات در مراکز آموزشی داخل و یا خارج از کشور به پایان رسانیده و موفق به اخذ پروانه دائم مامایی از وزارت متبوع شده باشد.
او قادر به نظارت، مراقبت و آموزش به زنان در طی دوران حاملگی ، زایمان، بعد از زایمان، هدایت و انجام زایمان طبیعی به مسئولیت خود ، مراقبت از نوزاد و شیرخوار و کودك زیر شش سال می باشد.
این مراقبت ها شامل پیشگیري، مشاوره و ارائه خدمات تنظیم خانواده، کشف حالات غیر طبیعی در مادر، نوزاد و کودك، اورژانس هاي پزشکی ، تشخیص و درمان بیماریهاي شایع دستگاه تناسلی، غربالگري سرطانهاي زنان و اجراي اقدامات اورژانس مامایی در مواقع عدم دسترسی به پزشک و ارجاع مددجویان نیازمند خدمات تخصصی با مراکز درمانی می باشد.
او وظیفه مهمی در مشاوره و آموزش بهداشت باروري نه تنها براي زنان بلکه براي خانواده و جامعه دارد. وظایف ماما شامل: آموزش دوران بلوغ ، مشاوره قبل از ازدواج، مشاوره قبل از بارداري، آموزش و مراقبتهاي دوران بارداري ، زایمان و پس از زایمان، آماده کردن والدین براي پذیرش وظائف پدري و مادري، تنظیم خانواده و مراقبتهاي کودك و تشخیص و درمان بیماریهاي شایع دستگاه تناسلی زنان و مشاوره دوران یائسگی می باشد.

ماده 4 : کلیات وظایف ارائه دهندگان خدمات مامایی

الف.
خدمات بهداشتی و مراقبتی: ارائه دهندگان خدمات مامایی مسئول مراقبت از مادر در طول مدت حاملگی و پس از دوران بارداري می باشند.
این مسئولیت ها شامل: مشاوره هاي قبل از بارداري، مراقبت هاي معمول پریناتال، برگزاري کلاس هاي آمادگی براي زایمان در دوران بارداري براي مادران، پدران و همراه، انجام مراقبت هاي دوران بارداري، زایمان، پس از زایمان، دوره نفاس، تشخیص و ارجاع موارد پرخطر، آموزش و حمایت مادر جهت تعذیه نوزاد با شیر مادر، مراقبت از نوزاد، پایش رشد و تکامل و واکسیناسیون کودکان تا 5 سال، مشاوره و ارائه خدمات تنظیم خانواده و مشاوره دوران یائسگی پس از آن می باشد.

ب.خدمات قابل ارائه در مرکز
* مشاوره و آموزش بهداشت باروري در کلیه مراحل زندگی زنان شامل: - مشاوره و آموزش هاي دوران بلوغ - مشاوره قبل از ازدواج، قبل از بارداري - آموزش مراقبتهاي دوران بارداري، زایمان و پس از زایمان - آماده کردن والدین براي پذیرش وظایف پدري و مادري - آموزش، راهنمایی و مشاوره در زمینه بهداشت جنسی و ازدواج - آموزش، راهنمایی و مشاوره و ارائه روشهاي مختلف تنظیم خانواده - آموزش، راهنمایی و مشاوره دوران میانسالی و یائسگی - آموزش، راهنمایی و مشاوره جنسی رفتارهاي پر خطر و STD

ج . خدمات بالینی و درمانی کلیه خدمات درمانی براساس آئین نامه تعیین حدود صلاحیت ماما می باشد

  • ) -خدمات تنظیم خانواده و ارائه روشهاي مختلف بر اساس پروتکل هاي وزارت بهداشت (کارگذاري و خارج نمودن IUD ، تجویز روشهاي تزریقی و خوراکی و کاشتنی پیشگیري از بارداري
  • - گرفتن پاپ اسمیر
  • - تزریقات و پانسمان با توجه به آئین نامه تاسیس واحد تزریقات و پانسمان
  • نظارت و انجام واکسیناسیون زنان قبل از ازدواج و حین بارداري
  • - انجام معاینات دو ره اي پستان و غربالگري بیماریهاي مربوطه و ارجاع به پزشک در صورت لزوم
  • - غربالگري، معاینه، تشخیص و درمان بیماري هاي شایع دستگاه تناسلی زنان
  • - کنترل مادر باردار در دوران بارداري
  • - انجام زایمان طبیعی در موارد اورژانس
  • - خدمات پس از زایمان
  • - ماماي همراه :(DOULA) مامایی است که به عنوان همراه (DOULA) در صورت تمایل و به انتخاب مادر از ابتداي بارداري تا زایمان و پس از زایمان انجام وظیفه نماید

وظیفه وي به شرح زیر می باشد

  • : - شرکت در کلاس هاي آمادگی براي زایمان همراه با مادر
  • - حضور در اتاق لیبر و زایمان بیمارستان
  • - اجراي انواع روش هاي غیر دارویی کاهش درد هنگام زایمان مانند: ماساژ، آروماتراپی، تن آرامی، طب فشاري، تغییر وضعیت ها در لیبر و زایمان ، موسیقی درمانی، سرما و گرما درمانی، زایمان در آب غوطه وري در آب ، استفاده از دستگاه TENS ،تزریق داخل جلدي آب مقطر استریل „
  • -مراقبت از مادر پس از زایمان (ملاقات بالینی) مطابق دستورالعمل وزارت بهداشت
  • کمک به مادر در خصوص مراقبت از نوزاد و شیردهی موفق

تبصره1 : مامایی که همراه مادر انتخاب می شود باید همه روزه و در همه ساعات شبانه روز تا 6 ساعت پس از زایمان در دسترس مادر باشد.

تبصره2 : ماماي عامل زایمان نمی تواند نقش ماماي همراه را نیز ایفا نماید و می باید از ماماي همراه جدا باشد. ماماي عامل زایمان کسی است که در بیمارستان بر بالین مادر به منظور انجام زایمان حضور می یابد

تبصره3 : تعرفه ماماي همراه براساس حق الزحمه مصوب قانونی می باشد و می بایست توسط مادر پرداخت گردد.

تبصره4 : براي به کارگیري روشهاي کاهش درد حین زایمان توسط ماماي همراه، داشتن گواهی گذراندن دوره هاي آمادگی براي زایمان و روشهاي کاهش درد الزامی است.

ماده 5 : وظائف مراکز

  • 1-5- آموزش خود مراقبتی به منظور پیشگیري از عوارض
  • 2-5- بررسی و شناخت وضعیت سلامت مراجعین و در صورت لزوم ارجاع به موقع به موسسات درمانی
  • 3-5- ارائه خدمات آموزشی، درمانی و مراقبتهاي مامایی لازم طبق شرح وظائف مصوب وزارت بهداشت در تمام مراحل (قبل از پذیرش بیماران و بعد از ترخیص از بیمارستان) در منزل و در مرکز
  • 4-5- تشخیص موارد غیر طبیعی و فوریتهاي مامایی و ارجاع به موسسات درمانی
  • 5-5- در صورت مشاهده بیماران اورژانس مرکز موظف است با پایگاههاي 115 براي ارجاع بیمار اقدام نماید.

تبصره1 : مراکز خدمات مامایی می توانند جهت انجام زایمان و یا سایر خدمات بیمارستانی مددجویان خود با هر یک از مراکز خصوصی یا دولتی که مایل باشند عقد قرارداد نمایند .

ماده 6 : قوانین و مقررات حضور در منزل

  • -1-6 حضور در منزل و انجام اقدامات ضروري با هماهنگی و تعیین وقت قبلی طبق قرارداد تنظیم شده با متقاضی و اعلام گزارش عملکرد به مرکز نظارت بر درمان دانشگاه هر سه ماه یک بار
  • 2-6 ارائه مراقبت در چارچوب قوانین و مقررات و رعایت شئونات اسلامی و اخلاقی به منظور پیشگیري از سوء استفاده هاي احتمالی
  • 3-6 انجام کلیه اقدامات درمانی و مراقبتی طبق دستور پزشک معالج (در مواردي که بیمار نیازمند خدمات تخصصی است)
  • -4-6 رعایت استانداردهاي مامایی در ارائه مراقبت ها
  • -5-6 حفظ اسرار محرمانه بیمار و خانواده وي
  • -6-6 ثبت دقیق گزارشات، مشاهدات و اقدامات انجام شده در فرم هاي استاندارد
  • -7-6 ماما موظف است در صورت مشاهده بیماران اورژانس با پایگاههاي 115 براي ارجاع بیمار اقدام نماید
  • -8-6 معرفی افراد جانشین (شاغل در مرکز) جهت ارائه خدمات در مواقع لزوم
  • -9-6 همراه داشتن کارت شناسایی معتبر و معرفی نامه
  • -10-6 ثبت ساعت ورود و خروج
  • -11-6 تعرفه ویزیت در منزل براساس تعرفه هاي مصوب توسط مراجع قانونی ذیصلاح

فصل دوم : شرایط تاسیس و بهره برداری

الف ) شرایط متقاضیان تاسیس :

ماده 7 :

اجازه تاسیس مرکز به اشخاص حقیقی و یا حقوقی پس از تصویب کمیسیون قانونی ماده 20 و اخذ موافقت اصولی از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با شرایط ذیل داده می شود

1-7 ) اشخاص حقیقی متقاضی تاسیس مرکز داراي یکی از شرایط ذیل می باشند:

  • 1-1-7 داراي مدرك کارشناسی مامایی یا بالاتر
  • 2-1-7 در صورتیکه که بیش از 2 نفر متقاضی تاسیس باشند باید نصف به علاوه یک نفر از آنها الزاما" کارشناس مامایی یا بالاتر باشد
  • 2-7- اشخاص حقوقی متقاضی تاسیس مرکز شامل شرکت هاي تعاونی خدمات بهداشتی درمانی و یا سایر شرکت ها و موسسات خیریه می باشند.
  • 1-2-7- در خصوص شرکت هاي تعاونی می بایستی نصف به علاوه یک نفر از آنها الزاما از گروه پزشکی و حداقل یک نفر کارشناس مامایی یا بالاتر باشد.
  • 2-2-7- در خصوص سایر شرکت ها و موسسات خیریه حضور حداقل یک نفر کارشناس مامایی و یا بالاتر الزامی است.

ب ) شرایط بهره برداري:

ماده 8 : جهت تاسیس، بهره برداري و فعالیت مرکز باید به شرح ذیل اقدام گردد

  • 1-8- تسلیم درخواست تاسیس و مدارك لازم به معاونت درمان/ سلامت دانشگاه علوم پزشکی مربوطه
  • 2-8- اخذ موافقت اصولی طبق ضوابط و مقررات مربوطه از وزارت
  • 3-8- ارائه مدارك طبق ضوابط و زمان بندي ابلاغی شامل:
  • 1-3-8- تجهیز مرکز مطابق استانداردهاي مربوطه به تائید آن دانشگاه مربوطه
  • 2-3-8- ارائه لیست پرسنل فنی به همراه مدارك لازم شامل: گواهی عدم سوء سابقه انتظامی از نظام پزشکی (کارشناسان و مقاطع بالاتر) عدم سوء پیشنه کیفري از نیروي انتظامی و گواهی عدم اعتیاد
  • 3-3-8- ارائه تصویر مصدق تمام صفحات سند مالکیت یا اجاره نامه به شرط تملیک یا اجاره نامه رسمی یا عادي معتبر با پلاك ثبتی بهمراه تصویر مصدق سند مالکیت یا اخذ رضایت نامه مالک با گواهی امضاء محضري واخذ رضایت کلیه مالکین در مجموعه ساختمانی مسکونی
  • 4-3-8- اخذ تائیدیه بهداشتی از معاونت بهداشتی دانشگاه/ دانشکده
  • 5-3-8- اعلام نام، آدرس دقیق و ساعات فعالیت مرکز
  • 6-3-8- ارائه تعهد محضري موسس مبنی بر رعایت مفاد این آیین نامه و کلیه دستورالعملهاي وزارت
  • 7-3-8 آغاز فعالیت مرکز و اعلام شروع به کار به معاونت مربوطه پس از اخذ مجوزهاي قانونی از وزارت تبصره

1 -صدور موافقت اصولی و پروانه هاي قانونی پس از تائید صلاحیت توسط کمیسیون قانونی با وزارت خواهد بود.

تبصره2 - مدت اعتبار ، تمدید و لغو موافقت اصولی صادره براساس مفاد قرارداد تاسیس منعقده بین وزارت و موسس بوده و در صورت عدم امکان تکمیل مدارك در مدت مقرر در قرارداد تاسیس، تمدید آن منوط به ارائه گزارش پیشرفت کار مورد تائید معاونت و تائید نهائی کمیسیون قانونی خواهد بود .

تبصره3 - شروع بکار و ارائه خدمات بدون اخذ پروانه هاي قانونی ممنوع است.

ماده 9 :

فضاي فیزیکی تجهیزات و نیروي انسانی مورد نیاز مرکز براساس ضوابط این آئین نامه و استانداردها و دستورالعملهاي مربوطه باید قبل از شروع به کار مرکز توسط کارشناسان ذیربط معاونت مربوطه مورد بازرسی و ارزیابی و تائید قرار گیرد، در غیر اینصورت پروانه بهره برداري (تاسیس) صادر نخواهد شد.

ماده 10 :

مرکز می تواند در دو شیفت کاري صبح و عصر با حضور مسئول فنی فعالیت نماید

ماده 11 :

مسئول فنی بایستی کارشناس مامایی یا بالاتر باشد و حداقل 5سال سابقه کار در رشته مامایی داشته باشد

ماده 12 :

با توجه به لزوم حضور مسئول فنی در ساعات تعیین شده در مرکز مسئولین فنی نمی توانند در زمان تقبل مسئولیت، در محل دیگري شاغل باشند و پروانه همزمان جهت تصدي مسئولیت فنی براي آنان صادر نخواهد شد .

ماده 13 :

در صورت اشتغال پرسنل مرکز در دستگاههاي لشکري ، کشوري و موسسات وابسته به دولت این افراد حداکثر می توانند در یک نوبت کاري و در غیر ساعات اداري موظف، به کار اشتغال یابند.

تبصره 1 : اشتغال اعضاء هیئت علمی تمام وقت جغرافیایی در این مراکز ممنوع می باشد.

فصل سوم : ظوابط پرسنلی

ماده 14 : هر مرکز باید حداقل پرسنل به شرح ذیل را دارا باشد:

الف ) 2نفر کارشناس مامایی یا بالاتر در هر شیفت که مسئول فنی می تواند جزو آنان باشد.

تبصره1 : براي برگزاري کلاسهاي آمادگی براي زایمان، کارشناس / کارشناسان مامایی یا بالاتر مربوطه باید گواهی گذراندن حداقل 60 ساعت دوره آمادگی براي زایمان را از مراکز مورد تائید وزارت متبوع دارا باشد.

ب ) یک نفر کاردان مامایی یا کاردان/ کارشناس مدارك پزشکی بعنوان مسئول قسمت مدارك پزشکی و بایگانی

تبصره2 - کاردان هاي مامایی مجاز به فعالیت در مرکز مطابق شرح وظایف مصوب می باشند.

فصل چهارم : ظوابط ساختمانی،تجهیزاتی

ماده 15 : حداقل فضاي مورد نیاز تاسیس مرکز 70 متر مربع می باشد.

ماده 16 : فضاي مورد نیاز شامل:

اتاقهاي معاینه با در نظر گرفتن حداقل 10 متر فضا براي معاینه ، کلاسهاي آمادگی براي زایمان با حداقل 20 متر فضاي مناسب (به ازاي هر مادر و همراه وي حداقل 4متر مربع، حداکثر تعداد مادران شرکت کننده و همراه در کلاس 24 نفر) ، سالن انتظار، اطلاعات و پذیرش ، نگهداري مدارك پزشکی و بایگانی، آبدارخانه ، رختکن و سرویس هاي بهداشتی

حداقل تجهیزات:

  • ١ -میز و صندلی
  • ٢ -تخت معاینه
  • ٣ -تخت ژنیکولوژي
  • ۴ -سونی کید
  • ۵ -فشار سنج
  • ۶ -گوشی پزشکی
  • ٧ –فیتوسکوپ
  • ٨ -ست زایمان
  • 9- ست IUD
  • ١٠ -اسپکولوم یکبار مصرف
  • ١١ -فور یا اتوکلاو (در صورت فقدان اتوکلاو از شان یا ملحفه هاي یکبار مصرف استفاده شود)
  • ١٢ -ملحفه و کاور تخت
  • ١٣ –پاراوان
  • ١۴ -ترازوي بزرگسال
  • ١۵ -ترازوي کودك
  • ١۶ –ترمومتر
  • ١٧ -پنس شامل: آلیس و رینگ فور سپس و پنست

تجهیزات کلاسهاي آمادگی براي زایمان

  • ١- ویدئو- تلویزیون
  • ٢- فیلم هاي آموزشی به تائید وزارت بهداشت
  • ٣- پوسترهاي آموزشی
  • ۴- وایت برد
  • ۵- صندلی راحت براي مادران
  • ۶- مولاژهاي لگن، رحم، جنین، جفت
  • ٧- حلقه هولاهوپ
  • ٨- توپ تولد
  • ٩- تشک و بالش، ملحفه به تعداد (در صورتی که امکان تهیه نیست بالش و ملحفه می تواند توسط مادر آورده شود )

سایر تجهیزات:

  • ١- کپسول اکسیژن با تجهیزات کامل
  • ٢- ست احیاي نوزاد و بزرگسال
  • ٣- قفسه داروهاي اورژانس شامل: انواع سرمها، اکسی توسین، مترژن، سولفات منیزیوم و داروهاي احیا
  • ۴- سرنگ و برانول (آنژیوکت)
  • ۵- کیسه یخ
  • safety box ۶- یخچال و

فصل پنج : ظوابط بهداشتی

ماده 17 : رعایت دستورالعمل بهداشتی به شرح ذیل ضروري است:

  • 1-1-7- کف مرکز باید از جنس مقاوم و سقف و دیوارها سالم ، بدون درز و شکاف و قابل شستشو باشد

تبصره1 : کف کلیه اتاق ها از سنگ یا سرامیک باشد

  • 2-17- وجود درب و پنجره هاي سالم و مجهز بودن پنجره هاي بازشو به توري سیمی ضد زنگ
  • 3-17-وجود سیستم سرمایش و گرمایش بگونه اي که ضمن فراهم نمودن برودت و حرارت مناسب قادر به تهویه نیز بوده تا از آلودگی هاي هواي داخل ساختمان جلوگیري شود
  • 4-17-سیستم جمع آوري و دفع فاضلاب از نظر فنی و بهداشتی مطابق با استانداردهاي محیط زیست و ضوابط و دستورالعمل هاي ارسالی وزارت بوده و مورد تایید معاونت هاي بهداشتی باشد
  • 5-17-جمع آوري زباله به روش استاندارد ضروري است
  • 6-17--در صورت وقوع زایمان دفع جفت و ضمائم با استفاده از قوانین و مقررات
  • 7-17--رعایت ضوابط بهداشتی براي سرویس هاي بهداشتی
  • 8-17--تامین وسایل سیستم اطفاء حریق مرکزي و یا حداقل یک کپسول 4 کیلوگرمی براي هر 50 متر مربع
  • 9-17-تامین نور و تهویه مناسب
  • 10-17-شیب کف کلیه اتاقهایی که داراي کف شوي بوده باید به سمت کف شوي باشد
  • 11-17-رعایت ضوابط بهداشتی در آبدارخانه
  • 12-17-تشکیل پرونده هاي پزشکی (معاینات دوره اي واکسیناسیون) براي کلیه شاغلین
  • 13-17-رعایت کامل بخشنامه هاي صادره از مرکز سلامت محیط و کار در خصوص چگونگی تفکیک، جمع آوري و نگهداري و دفع پس مانده ها الزامی است.